Vanda: de orchidee met blootliggende wortels die meer water en licht nodig heeft.

Vanda is een orchidee die hangend wordt gekweekt, met de blote wortels blootgesteld aan de lucht, zonder pot of substraat. Voor wie via het geslacht Phalaenopsis in aanraking is gekomen met orchideeën, lijkt dit in tegenspraak met alles, maar het is juist het meest consistente geslacht binnen de groep: het is de orchidee die het meeste licht, water en warmte nodig heeft, en de blootgestelde wortels maken dit mogelijk.

De meest populaire orchidee van allemaal, degene die het meeste licht nodig heeft.

De richtlijnen van de American Orchid Society geven aan dat de plant 50 % tot 100% volle zon nodig heeft, of meer dan 53.750 lumen (5.000+ foot-candles) . Ter vergelijking: dat is meer dan twee keer zoveel als nodig is voor een Cattleya (2.000-3.500 foot-candles) en ongeveer vijf keer zoveel als nodig is voor een Phalaenopsis (1.000-2.000 foot-candles).

Dit maakt de Vanda-orchidee vrijwel ongeschikt voor binnenteelt. Het is een plant voor onoverdekte balkons, achtertuinen, daken of kassen – niet voor binnenruimtes. In de eigen informatiebrochure van de plant staat dat in regio's ten zuiden van de 37e breedtegraad 25% tot 35% schaduw nodig kan zijn, wat in de zomer voor een groot deel van Brazilië geldt: de plant kan hier verbranden door de volle zon gedurende de hele dag.

Hittebestendig: de meest tolerante van de groep.

Die 41°C is de hoogste extreme temperatuur die veelvoorkomende orchideeënsoorten kunnen verdragen, en dat maakt Vanda een logische keuze voor warme tropische klimaten. Het is precies het tegenovergestelde van Cymbidium, die weigert te bloeien als de temperatuur op enig moment boven de 23,8°C komt. Mensen die in warme steden wonen en constant met de temperatuur te maken hebben, vinden hier een geslacht dat juist in het voordeel van het klimaat werkt in plaats van ertegen.

Dagelijks water drinken, meer niet.

De instructies op het etiket zijn duidelijk: in een kas dagelijks water geven , ongeacht of de plant in een pot, mand of op een ondergrond staat. Dit is niet overdreven en ook niet te laks – bij planten met blote wortels is het enige beschikbare water het vocht dat na het water geven in de sponsachtige wortelwand achterblijft, en dat is binnen enkele uren opgebruikt.

Dit is de eis die de meeste kandidaten voor dit geslacht uitsluit. Vanda verdraagt ​​geen weekendjes weg. Wie vaak reist en niemand heeft om de planten water te geven, kan beter kiezen voor een geslacht met een pseudobulb, zoals Cattleya, die wekenlang water opslaat.

Hoe weet je wanneer het juiste moment is: de wortels van de Vanda worden groen als ze gehydrateerd zijn; als ze uitdrogen, worden ze zilvergrijs. Wanneer ze helemaal zilvergrijs zijn, is het tijd. Gebruik altijd lauw water – de gebruiksaanwijzing waarschuwt dat temperaturen onder de 10°C de plant kunnen beschadigen.

Groei zonder substraat, en een detail van het Epsomzout.

Vanda-orchideeën kunnen zonder substraat worden gekweekt , in een geperforeerde mand worden opgehangen of worden bevestigd. Bij gebruik in een pot wordt een middelgrof tot grofkorrelige boomschors aanbevolen – en de instructies zijn duidelijk: veenmos is niet nodig . Veenmos houdt te lang water vast in de buurt van de wortels van Vanda-orchideeën, waardoor deze gaan rotten.

Een detail dat zelden wordt genoemd, maar toch de moeite waard is om te weten: voor planten met blote wortels adviseert de AOS (American Orthopaedic Society) om ze af en toe, ongeveer eens per maand, te baden in een oplossing van Epsomzout. Epsomzout is magnesiumsulfaat, en de gedachte hierachter is dat kwekers die zonder substraat kweken geen voedingsreserves in het medium hebben – elk element moet via het water worden aangevuld. Dit soort details is alleen relevant bij substraatloze teelt en is niet logisch bij een gewone pot.

Bemest regelmatig tijdens de actieve groei met de helft tot een kwart van de normale dosis, met een uitgebalanceerde 20-20-20 formule. Verminder of stop de bemesting in de winter. Een fosforrijke formule is optioneel in het voorjaar om de bloei te stimuleren.

De drie soorten bladeren en waarom dit de behoefte aan zonlicht beïnvloedt.

Binnen het geslacht zijn er drie bladvormen, en die zijn niet louter een esthetisch detail — ze geven aan hoeveel licht de plant kan verdragen.

Planten met cilindervormige bladeren , ook wel tereten genoemd, hebben de meeste zon nodig: het zijn planten afkomstig uit open omgevingen, ze worden hoog en zijn het minst geschikt voor de teelt in kleine ruimtes. Planten met platte, lintvormige bladeren , ook wel bandbladplanten genoemd, komen het meest voor op de markt en verdragen enige schaduw. Semi-terreten zijn hybriden tussen de twee groepen en zitten er qua vorm en eisen tussenin.

Als je een balkon hebt met gedeeltelijke zon in plaats van volle zon, heeft een lintbladige plant een reële kans om te bloeien, terwijl een ronde plant waarschijnlijk niet zal bloeien. Dat is het eerste waar ik naar zou kijken voordat ik er een koop.

De uitzondering die mild weer verdraagt.

Het is de moeite waard om Vanda coerulea te leren kennen , omdat deze soort afwijkt van het typische profiel van het geslacht. Het is een soort met blauw-lila geblokte bloemen, afkomstig uit de hoge bergen van Zuidoost-Azië, en verdraagt ​​daarom koelere temperaturen dan de gangbare tropische Vanda's.

Het vormt ook de genetische basis voor een groot deel van de blauwe hybriden die op de markt zijn – en deze hybriden erven een deel van deze tolerantie. Voor wie in regio's met koude winters woont en Vanda-orchideeën wil kweken, is dit een aanpak die het overwegen waard is, in plaats van vast te houden aan een strikt tropische soort.

Luchtwortels: niet doorsnijden, niet begraven.

Vanda-orchideeën produceren lange wortels die in alle richtingen groeien, en de verleiding om ze te ordenen is groot. Twee dingen moet je echter niet doen: gezonde wortels afsnijden, want daar zit al het vermogen van de plant om water en voedingsstoffen op te nemen; en proberen luchtwortels in een pot met boomschors te plaatsen, omdat wortels die in de lucht zijn gevormd een andere structuur hebben en rotten in een vochtige omgeving.

Een droge, holle wortel die broos is en de groene binnenbekleding mist, kan worden verwijderd. Het antwoord is simpel: water geven is voldoende om een ​​levende wortel groen te maken, een dode wortel blijft beige.

Hoe geef je een plant zonder pot op de juiste manier water?

Het water geven van een Vanda-orchidee met blote wortels is niet hetzelfde als het water geven van een plant in een pot, en dat is waar de meeste mensen de fout in gaan door te weinig water te geven.

Besproeien werkt niet. Wat wel werkt, is de wortels laten weken tot ze van kleur veranderen – van zilvergrijs naar groen – en dat duurt langer dan je denkt. Met een gieter betekent dit dat je de wortelkluit herhaaldelijk één of twee minuten lang moet besproeien, niet met een snelle straal. Veel mensen geven er de voorkeur aan om de hele plant tien tot vijftien minuten in een emmer te dompelen, wat zorgt voor een gelijkmatige bevochtiging.

Het belangrijkste om rekening mee te houden bij het weken van de plant is het water dat zich daarna tussen de bladeren verzamelt. Vanda-orchideeën hebben bladeren die in rijen staan, en stilstaand water in deze bladoksels in een slecht geventileerde omgeving zal de groeipunten laten rotten. Kantel de plant na het weken om het water te laten weglopen.

Op zeer warme en droge dagen is tweemaal water geven – 's ochtends en laat in de middag – niet overdreven. Het is de enige populaire soort waarbij dit als een normale routine kan worden beschouwd.

Het afvallen van bladeren aan de basis is tot op zekere hoogte normaal.

Vanda-orchideeën groeien verticaal, met één stengel die omhoog groeit, en verliezen na verloop van tijd op natuurlijke wijze hun onderste bladeren. Het is normaal dat er af en toe een onderste blad afvalt, dat dan al vergeeld is.

Wat niet normaal is, is het verliezen van meerdere bladeren achter elkaar, of het verliezen van bladeren die nog groen zijn. Dit wijst meestal op twee dingen: aanhoudende uitdroging – de wortels krijgen niet genoeg water, wat vaak voorkomt bij sproeien in plaats van weken – of wortelrot, wat zich uit als een donkere, zachte plek.

Na verloop van tijd wordt de plant lang en onhandig, met veel kale stengel eronder. De gangbare oplossing is om het bovenste deel met zijn eigen luchtwortelstelsel af te snijden en als nieuwe zaailing te planten – de resterende basis groeit vaak weer aan. Het is het beste om dit tijdens het groeiseizoen te doen, nooit wanneer de plant in knop staat.

Voor wie is Vanda begrijpelijk?

Deze orchidee is de perfecte keuze voor een zeer specifieke situatie: een balkon of achtertuin met veel zon, warm weer en iemand die thuis is om haar dagelijks water te geven. In dit scenario is het een van de meest genereuze orchideeën die er zijn, met grote bloemen, intense kleuren en een herhaalde bloei.

Buiten dat scenario is er geen middenweg. Onvoldoende licht voorkomt dat de plant bloeit, en te weinig water geven zorgt ervoor dat hij snel uitdroogt omdat hij geen reserves heeft. Ik zou hem niet aanraden voor een appartement zonder balkon, noch voor iemand die veel reist – het is geen kwestie van vaardigheid, maar van onverenigbaarheid met de dagelijkse routine.