Masdevallia: flor triangular vibrante, cultivada nun ambiente fresco

A Masdevallia ten unha reputación que máis prexudica que axuda: "unha orquídea difícil, só para aqueles con aire acondicionado". A parte sobre a temperatura é certa, pero incompleta, e esta reputación leva a moita xente a comprar termómetros e seguir malinterpretando o que realmente mata á planta, que é a calidade da auga e a densidade do substrato. Convén comprender o xénero pola súa orixe, porque case todos os requisitos de cultivo se deducen de aí.

De onde vén e por que o determina todo o demais.

Masdevallia é un xénero extenso. Kew's Plants of the World Online acepta 659 especies, distribuídas desde México ata o Brasil, cunha forte concentración nos Andes (Colombia, Ecuador e Perú). O rango de altitude rexistrado é amplo, desde uns 130 ata os 3.800 metros, o que explica a gran variación nos requisitos dentro do mesmo xénero.

Non obstante, a maioría das especies que chegan ao cultivo doméstico proceden da parte superior desta zona: o bosque nubrado andino, por riba dos 1.500 metros. Alí, o aire é permanentemente húmido, a néboa pasa case todos os días, a temperatura flutúa pouco e non hai unha verdadeira estación seca.

Unha planta que evolucionou neste ambiente non necesitaba desenvolver unha reserva de auga, razón pola cal a Masdevallia non ten un pseudobulbo . Sen esta reserva, non hai plan B: se o substrato se seca, non hai onde sacar auga. É o contrario da Cattleya, que pode soportar semanas de seca no seu pseudobulbo. Aforrar auga resolve a metade das dúbidas sobre o cultivo: cando non se está seguro de algo, a pregunta útil é "que lle pasaría a esta planta nunha ladeira a 2.500 metros con néboa?".

O rango de temperatura, segundo os que publican as fichas de datos de cultivo.

As pautas de cultivo da Sociedade Americana de Orquídeas son sinxelas neste punto, e paga a pena corrixir un mito común: o que a planta necesita é unha temperatura relativamente constante , non unha caída drástica entre o día e a noite.

O detalle clave sobre o límite superior é que non se trata de medias, senón de temperaturas máximas. Unha tarde de 30 °C fai máis danos que unha semana enteira a 24 °C. O sinal máis rápido de que as cousas foron demasiado lonxe é que o botón floral se seque antes de abrirse; cando iso ocorre, o que debes buscar é o que se quentou demasiado, non o que lle faltou auga.

En canto á iluminación, un axuste necesario: as directrices americanas recomendan unha xanela orientada ao norte para ter menos luz solar directa. No hemisferio sur, isto é ao revés: aquí, a xanela con menos sol é a orientada ao sur e a orientada ao norte é a máis forte. Malinterpretar isto é unha forma común de queimar papel mesmo seguindo as instrucións correctas.

A auga derruba máis a Masdevallia que a calor.

Esta é a parte que case nunca aparece nas listas de "orquídeas para principiantes", e é onde reside o verdadeiro problema. As orquídeas Masdevallia, como o resto da alianza Pleurothallidinae, son sensibles aos sales minerais acumulados. No bosque nubrado, a planta recibe auga de choiva e condensación, practicamente auga destilada. A auga da billa tratada leva cloro, fluoruro e sales disoltos que se concentran no substrato con cada rego.

Na práctica: a auga de choiva é a primeira opción e a auga filtrada por osmose inversa é a segunda. Como referencia de calidade, o cultivo de especies sensibles adoita funcionar con auga por debaixo de 100 a 150 ppm de sólidos disoltos: un medidor de TDS para acuarios é barato e resolve a dúbida. Se a auga local é dura, paga a pena medila antes de botarlle a culpa ao clima.

O síntoma da acumulación de sal é característico e doado de confundir: a punta da folla quéimase e escurece, comezando polas follas máis vellas . É moi semellante aos danos causados ​​por fungos e o tratamento é completamente diferente: lavar o substrato con auga en bo estado e en volume suficiente e cambiar o medio, non aplicar funxicida.

En canto á frecuencia: o substrato nunca se seca por completo. Isto non se converte nun horario fixo, porque depende da maceta, do substrato e da ventilación; convértese nun hábito meter o dedo entre a cortiza e sentir se aínda hai humidade no medio da maceta, non só na superficie.

A alta humidade require ventilación na mesma proporción.

Unha humidade relativa alta é un requisito real para esta especie: o rango citado na literatura sobre cultivos ronda o 70 ao 90 %, e por debaixo do 60 % durante demasiado tempo a planta detén o crecemento e o gromo seca. Pero hai unha trampa incorporada: a alta humidade con aire estancado podrece as raíces nun substrato que nunca se seca.

As dúas cousas van da man. Cada vez que aumenta a humidade, a circulación do aire debe aumentar en consecuencia. Un pequeno ventilador a baixa velocidade, apuntando á parede e non á planta, fai o traballo sen secar as follas.

Substrato fino e trasplante máis frecuente do esperado.

O musgo esfagno puro funciona ben para mudas pequenas; para plantas adultas, é mellor unha mestura de cortiza fina de piñeiro con perlita e un pouco de musgo esfagno. A cortiza grosa non é axeitada: seca demasiado rápido e deixa grandes ocos onde o sistema radicular fino non pode afianzarse.

Maceta pequena, sempre máis pequena do que parece necesario. O sistema de raíces é delgado e todo o sistema é compacto: unha maceta grande significa moito substrato húmido sen raíces que ocupar, e despois podrece.

Trasplante anual , ou cando o musgo esfagno comeza a volverse brando. Isto é máis frecuente que coa maioría das orquídeas cultivadas na casa e é intencionado: o substrato vello e descomposto retén precisamente o sal que a planta non tolera. O mellor momento é xusto despois da floración, nunca cando o gromo aínda está na planta.

Tres especies para comezar, e a que é máis indulxente.

A variedade recomendada é Masdevallia tovarensis para os que son novos no xénero. Tolera a calor lixeiramente mellor que outras, produce flores brancas en acios de tres a cinco por talo (a diferenza da maioría das do xénero, que producen unha flor por talo) e florece a finais de ano.

E hai unha particularidade que paga a pena coñecer antes de cometer o erro: non cortes o talo despois de que caia a flor . A *Phalaenopsis tovarensis* volverá florecer no mesmo talo nos anos seguintes. Quen provén das orquídeas Phalaenopsis, córtaa por costume e perde a tempada.

A Masdevallia veitchiana é a máis espectacular: laranxa intensa cuberta de diminutas papilas púrpuras, que crean un efecto brillante cando se expoñen á luz. É peruana, da rexión de Machu Picchu, e require unha noite fresca.

A *Masdevallia coccinea* ten flores grandes, vermellas, maxentas ou brancas, nun talo alto. É colombiana, medra ben a grandes altitudes e é a menos tolerante á calor das tres; é mellor deixala para despois de preparar axeitadamente o ambiente cunha *tovarensis*.

Cultivar en climas cálidos: que funciona e cando abandonar.

Vivir nun lugar cálido non impide o cultivo, pero si require crear un microclima. En orde de máis barata a máis cara: un baño cunha xanela adoita ser a habitación máis húmida e fresca da casa; unha bandexa con arxila expandida húmida debaixo das macetas mantén a humidade local; e, nos meses máis fríos, unha habitación con aire acondicionado a uns 20 °C durante a tarde. Quen cultiva en cantidade opta por unha adega con clima controlado ou un pequeno invernadoiro cun arrefriador evaporativo.

Pero sexamos sinceros: aqueles que viven en climas tropicais sen ningunha destas opcións, mellor que comecen con outro xénero. Sen a parte máis baixa do rango de temperatura pola noite, a Masdevallia sobrevive durante un tempo e nunca florece, e iso frustra máis do que ensina. Non lla recomendaría a alguén que estea a comezar coas orquídeas e non teña unha forma de controlar a calor.

O resumo que lle daría a alguén que compra o seu primeiro exemplar...

Aborda o problema da auga antes de arranxar o termómetro. A maioría da xente chega a Masdevallia preocupada pola calor, compra un termómetro, mide a temperatura ambiente e continúa regando con auga dura, observando como a planta decae lentamente sen razón aparente.

Auga de boa calidade, substrato fino cambiado cada ano, temperatura estable dentro do rango correcto e circulación do aire. Os catro xuntos, porque ningún compensa a falta do outro. É o xénero que menos tolera a improvisación e, a cambio, produce a flor máis inusual que se pode ter no interior.