Masdevallia: òdòdó onígun mẹ́ta tó lágbára, tí a gbìn ní àyíká tó tutù

Masdevallia ní orúkọ rere kan tó ń dí ohun tó ju bó ṣe ń ran lọ́wọ́ lọ: “orchid tó le koko, fún àwọn tó ní afẹ́fẹ́ afẹ́fẹ́ nìkan.” Apá nípa iwọ̀n otútù jẹ́ òótọ́, ṣùgbọ́n kò pé—ìtumọ̀ yìí sì ń mú kí ọ̀pọ̀ ènìyàn ra àwọn ohun èlò ìgbóná ooru kí wọ́n sì máa lóye ohun tó ń pa ewéko náà, èyí tí í ṣe dídára omi àti ìwọ̀n ìpìlẹ̀. Ó yẹ kí a lóye irú ewéko náà nípa ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀, nítorí pé ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ohun tí a nílò láti gbìn ni a ti yọ jáde láti ibẹ̀.

Ibi tí ó ti wá, àti ìdí rẹ̀, ló ń pinnu ohun gbogbo mìíràn.

Masdevallia jẹ́ irúgbìn ńlá kan. Kew's Plants of the World Online gba àwọn irúgbìn 659, tí a pín láti Mexico sí Brazil, pẹ̀lú ìṣọ̀kan tó lágbára ní Andes—Colombia, Ecuador, àti Peru. Ìwọ̀n gíga tí a kọ sílẹ̀ fẹ̀, láti nǹkan bí 130 sí 3.800 mítà, èyí tí ó ṣàlàyé ìdí tí ìyàtọ̀ púpọ̀ fi wà nínú àwọn ohun tí a nílò láàárín irúgbìn kan náà.

Ṣùgbọ́n, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn irúgbìn tí ó ń dàgbà nílé wá láti apá òkè agbègbè yìí: igbó ìkùukùu Andean, tí ó ga ju mítà 1.500 lọ. Níbẹ̀, afẹ́fẹ́ máa ń rọ̀ nígbà gbogbo, èéfín máa ń kọjá lójoojúmọ́, ìwọ̀n otútù kì í yípadà díẹ̀, kò sì sí àkókò òtútù gidi.

Ohun ọ̀gbìn kan tó dàgbàsókè ní àyíká yìí kò nílò láti ṣe àkójọ omi—ìdí nìyẹn tí Masdevallia kò fi ní pseudobulb . Láìsí àkójọ omi yìí, kò sí ètò B: tí ohun ọ̀gbìn náà bá gbẹ, kò sí ibi tí a lè ti fa omi láti. Ó jẹ́ òdìkejì Cattleya, èyí tó lè fara da ọ̀sẹ̀ ọ̀dá nínú pseudobulb rẹ̀. Omi gbígbà omi ń yanjú ìdajì àwọn iyèméjì nípa oko—nígbà tí o kò bá mọ ohun kan, ìbéèrè tó wúlò ni “kí ló máa ṣẹlẹ̀ sí igi yìí lórí òkè ní mítà 2.500 pẹ̀lú kùrukùru?”.

Ìwọ̀n otútù, gẹ́gẹ́ bí àwọn tí wọ́n ń tẹ ìwé ìwádìí nípa oko jáde ti sọ.

Àwọn ìlànà ìtọ́jú ọgbà ti American Orchid Society ṣe kedere lórí kókó yìí, ó sì yẹ kí a tún ìtàn àròsọ kan ṣe: ohun tí igi náà nílò ni ìwọ̀n otútù tí ó dúró ṣinṣin , kì í ṣe ìdínkù ńlá láàárín ọ̀sán àti òru.

Àkótán pàtàkì nípa ààlà òkè ni pé kìí ṣe nípa àròpín, ó jẹ́ nípa otútù gíga. Ọ̀sán 30°C máa ń ba nǹkan jẹ́ ju ọ̀sẹ̀ kan lọ ní 24°C. Àmì tó yára jùlọ pé nǹkan ti lọ jìnnà jù ni pé ewéko òdòdó náà ti gbẹ kí ó tó ṣí—nígbà tí èyí bá ṣẹlẹ̀, ohun tó yẹ kí o wá ni ohun tó gbóná jù, kìí ṣe ohun tí kò ní omi.

Nípa ìmọ́lẹ̀, àtúnṣe pàtàkì kan: Àwọn ìlànà Amẹ́ríkà dámọ̀ràn fèrèsé tí ó kọjú sí àríwá fún ìmọ́lẹ̀ tí kò fi bẹ́ẹ̀ tàn. Ní Gúúsù Ayé, èyí yí padà—níbí, fèrèsé tí oòrùn kò pọ̀ jù ni èyí tí ó kọjú sí gúúsù , èyí tí ó kọjú sí àríwá sì ló lágbára jù. Ṣíṣe ìtumọ̀ àṣìṣe yìí jẹ́ ọ̀nà tí ó wọ́pọ̀ láti sun bébà kódà nígbà tí a bá ń tẹ̀lé àwọn ìlànà tí ó tọ́.

Omi naa mu Masdevallia wa silẹ ju ooru lọ.

Èyí ni apá tí kò tíì hàn lórí àkójọ àwọn ohun ọ̀gbìn “orchid for beginners”, ibẹ̀ sì ni ìṣòro gidi wà. Àwọn òdòdó Masdevallia, gẹ́gẹ́ bí àwọn yòókù nínú ẹgbẹ́ Pleurothallidinae, ní ìmọ̀lára sí iyọ̀ ohun alumọ́ni tí a kó jọ. Nínú igbó ìkùukùu, ohun ọ̀gbìn náà ń gba omi òjò àti omi tí a ti yọ́—omi tí a fẹ́rẹ̀ yọ́. Omi ẹ̀rọ tí a ti tọ́jú ní chlorine, fluoride, àti iyọ̀ tí ó ti yọ́ tí ó wà nínú ilẹ̀ pẹ̀lú omi tí a ń fún ní omi kọ̀ọ̀kan.

Ní ìṣe: omi òjò ni àṣàyàn àkọ́kọ́, omi tí a fi sẹ́ẹ̀lì osmosis ṣe ni èkejì. Gẹ́gẹ́ bí ìtọ́kasí dídára, gbígbin àwọn irúgbìn onímọ̀lára sábà máa ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú omi tí ó wà ní ìsàlẹ̀ 100 sí 150 ppm ti àwọn èròjà líle tí ó ti yọ́ — mita TDS ti aquarium kò gbowó púpọ̀ ó sì máa ń yanjú iyèméjì náà. Tí omi agbègbè bá le, ó tọ́ láti wọ̀n kí a tó dá ojú ọjọ́ lẹ́bi.

Àmì ìṣàn iyọ̀ tí ó ń kó jọ jẹ́ àmì tí ó rọrùn láti da rú: orí ewé náà ń jóná ó sì ń dúdú, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ewé àtijọ́ . Ó jọra gan-an sí ìbàjẹ́ olu, ìtọ́jú náà sì yàtọ̀ pátápátá — fi omi tó dára fọ ohun èlò náà pẹ̀lú ìwọ̀n tó pọ̀ tó kí o sì yí ohun èlò náà padà, má ṣe lo oògùn olóró.

Ní ti ìgbà gbogbo: ohun èlò ìrọ̀lẹ̀ kò gbẹ pátápátá. Èyí kò di ìṣètò tí a yàn láàyò, nítorí pé ó sinmi lórí ìkòkò, ohun èlò ìrọ̀lẹ̀, àti afẹ́fẹ́ — ó di àṣà láti fi ìka rẹ sí àárín igi kí o sì nímọ̀lára bí omi bá ṣì wà láàárín ìkòkò náà, kì í ṣe lórí ilẹ̀ nìkan.

Ọriniinitutu giga nilo afẹfẹ ni iwọn kanna.

Ọrinrin tó pọ̀ jù jẹ́ ohun pàtàkì fún irúgbìn yìí — ìwọ̀n tí a mẹ́nu kàn nínú ìwé ìtọ́jú àwọn ẹranko jẹ́ nǹkan bí 70 sí 90%, àti pé ó kéré sí 60% fún ìgbà pípẹ́, ohun ọ̀gbìn náà máa ń dí ìdàgbàsókè lọ́wọ́, ewéko náà sì máa ń gbẹ. Ṣùgbọ́n ìdẹkùn kan wà nínú rẹ̀: ọ̀rinrin tó pọ̀ pẹ̀lú afẹ́fẹ́ tó dúró ṣinṣin máa ń jẹrà gbòǹgbò inú ilẹ̀ tí kò ní gbẹ.

Àwọn nǹkan méjèèjì máa ń lọ papọ̀. Nígbàkúgbà tí ọriniinitutu bá ń pọ̀ sí i, ìṣàn afẹ́fẹ́ gbọ́dọ̀ pọ̀ sí i ní ìbámu pẹ̀lú rẹ̀. Afẹ́fẹ́ kékeré kan ní iyàrá kékeré, tí a tọ́ka sí ògiri kì í ṣe sí ohun ọ̀gbìn, ló ń ṣe iṣẹ́ náà láìsí gbígbẹ ewé.

Sẹ́ẹ̀tì kékeré àti ìtúnṣe sí i nígbàkúgbà ju bí a ṣe rò lọ.

Moss sphagnum mímọ́ dára fún àwọn irugbin kékeré; fún àwọn ewéko àgbà, àdàpọ̀ epo igi pine dídán pẹ̀lú perlite àti moss sphagnum díẹ̀ ló dára jù. Epo igi gbígbẹ kò dára: ó máa ń gbẹ kíákíá, ó sì máa ń fi àwọn àlàfo ńlá sílẹ̀ níbi tí gbòǹgbò igi náà kò ti lè di mú.

Ikoko kekere, ti o kere ju bi o ti yẹ lọ nigbagbogbo. Eto gbongbo naa tinrin ati gbogbo eto naa jẹ kekere — ikoko nla tumọ si ọpọlọpọ awọn ohun elo tutu ti ko ni gbongbo lati gba, lẹhinna o jẹra.

Ṣíṣe àtúnṣe ewéko ọdọọdún , tàbí nígbà tí ewéko sphagnum bá bẹ̀rẹ̀ sí í di onírun. Èyí sábà máa ń ṣẹlẹ̀ ju ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ewéko orchid tí wọ́n gbìn nílé lọ, ó sì jẹ́ àmọ̀ọ́mọ̀ṣe: ohun èlò ìpìlẹ̀ àtijọ́ tí ó ti bàjẹ́ máa ń pa iyọ̀ tí ewéko náà kò gbà mọ́. Àkókò tí ó dára jùlọ ni lẹ́yìn tí ó bá ti tàn, kì í ṣe nígbà tí ewéko náà bá ṣì wà lórí ewéko náà.

Èyà mẹ́ta láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú, àti èyí tí ó jẹ́ èyí tí ó dáríjì jùlọ.

Masdevallia tovarensis ni a gbaniyanju fun awọn tuntun ninu iru ẹda naa. O gba ooru ti o dara diẹ ju awọn miiran lọ, o mu awọn ododo funfun jade ni awọn iṣupọ mẹta si marun fun igi kọọkan—laisi pupọ julọ ti iru ẹda naa, ti o mu ododo kan jade fun igi kọọkan—o si n tan ni opin ọdun.

Àti pé ohun pàtàkì kan wà tó yẹ kí a mọ̀ kí a tó ṣe àṣìṣe náà: má ṣe gé igi náà lẹ́yìn tí òdòdó bá wó . *Phalaenopsis tovarensis* yóò tún rúwé lórí igi kan náà ní àwọn ọdún tó ń bọ̀. Àwọn tó wá láti Phalaenopsis orchids yóò gé e kúrò nínú àṣà wọn, wọn yóò sì pàdánù àsìkò náà.

Masdevallia veitchiana ni ó jẹ́ ohun ìyanu jùlọ: osàn líle tí a fi àwọn papillae aláwọ̀ elése kékeré bo, èyí tí ó ń mú kí ìmọ́lẹ̀ tàn yòò nígbà tí a bá fi sí ìmọ́lẹ̀. Ó jẹ́ ti Peru, láti agbègbè Machu Picchu, ó sì nílò alẹ́ tí ó tutù.

Masdevallia coccinea ní àwọn òdòdó ńláńlá, ní pupa, magenta, tàbí funfun, lórí igi gíga kan. Ó jẹ́ ará Colombia, ó ń gbilẹ̀ ní ibi gíga, ó sì jẹ́ ẹni tí kò fara da ooru jù nínú àwọn mẹ́ta náà—ó dára jù fún un lẹ́yìn tí o bá ti pèsè àyíká náà dáadáa pẹ̀lú tovarensis.

Gbígbó àwọn irugbin ní ojú ọjọ́ gbígbóná: ohun tó ń ṣiṣẹ́ àti ìgbà tó yẹ kí a fi sílẹ̀.

Gbígbé ní ibi gbígbóná kò dí iṣẹ́ oko lọ́wọ́, ṣùgbọ́n ó nílò ṣíṣe ojúọjọ́ kékeré. Láti ibi tí ó rẹlẹ̀ jùlọ sí ibi tí ó gbowólórí jùlọ: yàrá ìwẹ̀ pẹ̀lú fèrèsé ni yàrá tí ó tutù jùlọ àti tí ó tutù jùlọ ní ilé; àwo tí amọ̀ tí ó fẹ̀ sí i lábẹ́ àwọn ìkòkò máa ń pa ọ̀rinrin ìbílẹ̀ mọ́; àti, ní àwọn oṣù tí ó tutù jùlọ, yàrá tí ó ní afẹ́fẹ́ ní ìwọ̀n 20°C ní ọ̀sán. Àwọn tí wọ́n ń gbìn ní ìwọ̀n púpọ̀ yan ibi ìpamọ́ wáìnì tí a ń ṣàkóso ojúọjọ́ tàbí ilé kékeré kan tí ó ní afẹ́fẹ́ tí ń tú jáde.

Ṣùgbọ́n ẹ jẹ́ kí a sọ òótọ́: àwọn tí wọ́n ń gbé ní ojúọjọ́ olóoru láìsí èyíkéyìí nínú àwọn àṣàyàn wọ̀nyí sàn kí wọ́n bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú irúgbìn mìíràn. Láìsí apá ìsàlẹ̀ ìwọ̀n otútù ní alẹ́, Masdevallia máa ń wà láàyè fún ìgbà díẹ̀, kì í sì í yọ ìtànná—èyí sì máa ń mú ìjákulẹ̀ bá ju bí ó ti kọ́ni lọ. Èmi kò ní dámọ̀ràn rẹ̀ fún ẹni tí ó ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn orchids tí kò sì ní ọ̀nà láti ṣàkóso ooru.

Àkótán tí mo máa fún ẹnìkan tí ó bá ra ẹ̀dà àkọ́kọ́ rẹ̀...

Kó o tó yanjú ìṣòro omi kí o tó yanjú ìṣòro thermometer náà. Ọ̀pọ̀ ènìyàn máa ń dé Masdevallia pẹ̀lú àníyàn nípa ooru náà, wọ́n máa ń ra thermometer, wọ́n máa ń wọn ìwọ̀n otútù àyíká náà—wọ́n sì máa ń fi omi líle bomi rin ín, wọ́n sì máa ń wo bí ewéko náà ṣe ń dínkù díẹ̀díẹ̀ láìsí ìdí tó hàn gbangba.

Omi tó dára, àwọn ohun èlò tó dára máa ń yí padà lọ́dọọdún, ìwọ̀n otútù tó dúró ṣinṣin láàárín ìwọ̀n tó yẹ, àti ìṣàn afẹ́fẹ́. Gbogbo wọn papọ̀, nítorí pé kò sí èyí tó máa ń rọ́pò àìsí òmíràn. Irú àwọn nǹkan tó kéré jù ni èyí tó máa ń gba ìṣẹ̀dá tuntun—àti, ní ìpadàsẹ̀yìn, ó máa ń mú òdòdó tó yàtọ̀ jùlọ tí èèyàn lè ní nínú ilé jáde.